Finans Sözlüğü

Faiz, paranın belirli bir süre kullanımı karşılığında ödenen bedeldir; yüzde oranı olarak ifade edilir.

Basit faizde getiri yalnızca anapara üzerinden hesaplanır; kazanılan faiz tekrar faiz getirmez.

Bileşik faizde kazanılan faiz anaparaya eklenir ve sonraki dönemlerde o da faiz kazanır; "faizin faizi" olarak bilinir.

Vadeli mevduat, paranın belirli bir süre bankada bloke kalması karşılığında faiz kazandıran hesap türüdür.

Stopaj, mevduat faizi gibi gelirlerden kaynağında kesilen gelir vergisidir; TL mevduatta oran vadeye göre değişir.

Nominal faiz, enflasyondan arındırılmamış, ilan edilen faiz oranıdır; satın alma gücündeki gerçek değişimi göstermez.

Reel getiri, nominal getiriden enflasyonun arındırılmasıyla bulunan, satın alma gücündeki gerçek değişimdir.

Politika faizi, Merkez Bankası'nın bankalara borç verirken uyguladığı referans orandır; tüm faizlerin çıpasıdır.

KKM, 2021-2025 arasında uygulanan, kur artışı faizden yüksek olursa farkı devletin ödediği mevduat türüydü.

Anapara, faiz hariç borcun ya da yatırımın çekirdek tutarıdır; taksitin bir kısmı anapara, bir kısmı faiz ödemesidir.

Taksit, kredinin eşit dönemsel geri ödeme tutarıdır; anüite formülüyle anapara ve faizi birlikte kapsar.

Vade, borcun geri ödeneceği ya da mevduatın bloke kalacağı süredir; faiz oranıyla birlikte maliyetin iki ana girdisinden biridir.

Akdi faiz, kredi sözleşmesinde kararlaştırılan orandır; gecikme halinde bunun üzerine temerrüt faizi eklenir.

Temerrüt faizi, borcun zamanında ödenmemesi halinde geciken tutara uygulanan, akdi faizden yüksek cezai orandır.

KKDF, tüketici kredilerinin faizi üzerinden alınan %15 oranındaki fon kesintisidir; konut kredisi muaftır.

BSMV, banka işlemlerinden alınan vergidir; tüketici kredisi faizinde oran %15'tir, konut kredisi muaftır.

Konut kredisi, ev alımı için kullanılan, ipotek teminatlı ve KKDF/BSMV'den muaf olduğu için en düşük maliyetli kredi türüdür.

İhtiyaç kredisi, teminatsız genel amaçlı tüketici kredisidir; KKDF ve BSMV nedeniyle en pahalı kredi türlerindendir.

Taşıt kredisi, araç rehni teminatlı kredidir; vade ve kredi oranı üst sınırları aracın fiyatına göre kademelidir.

Kredi notu, geçmiş ödeme davranışınıza göre hesaplanan ve bankaların kredi kararında kullandığı puandır (1-1900 arası).

KMH, vadesiz hesabınız eksiye düştüğünde otomatik devreye giren, faizi en yüksek kredi türlerinden biridir.

Asgari ödeme, kart borcunun o ay ödenmesi zorunlu en düşük kısmıdır; kalan borca yüksek akdi faiz işler.

Krediyi vadesinden önce kısmen ya da tamamen kapatma hakkıdır; konut kredisinde %1-2 erken ödeme tazminatı alınabilir.

Balon ödeme, düşük taksitlerle başlayıp vadenin belirli noktasında büyük tek ödeme içeren plan yapısıdır.

Tasarruf finansman, faizsiz ev/araç edinme sistemidir: belirli süre birikim yapılır, sıra gelince finansman kullandırılır.

Organizasyon ücreti, tasarruf finansman şirketinin sözleşme tutarı üzerinden bir kez aldığı hizmet bedelidir (genellikle %7-12).

Tahsisat, tasarruf finansmanda birikim şartları tamamlanınca finansmanın müşteriye kullandırılması, yani evin/aracın teslim anıdır.

Çekilişli planda teslim sırası kurayla, çekilişsiz planda ise birikim oranı ve süre şartıyla belirlenir.

Konut kira artışı, TÜFE'nin son 12 aylık ortalamasıyla sınırlıdır; sözleşmede daha yüksek oran yazsa bile bu tavan geçerlidir.

LTV, kredi tutarının teminatın (evin) ekspertiz değerine oranıdır; konut kredisinde yasal üst sınırı vardır.

Ekspertiz, lisanslı değerleme uzmanının konutun piyasa değerini raporlamasıdır; konut kredisinin zorunlu adımıdır.

Tapu harcı, gayrimenkul devrinde alıcı ve satıcının ayrı ayrı ödediği, satış bedelinin binde 20'si oranındaki harçtır.

DASK, konutlar için zorunlu deprem sigortasıdır; tapu ve kredi işlemleri ile abonelikler için poliçe şarttır.

Brüt maaş, SGK primi ve vergiler kesilmeden önceki toplam ücrettir; iş sözleşmelerinde genellikle brüt konuşulur.

Net maaş, tüm kesintiler yapıldıktan sonra çalışanın eline geçen tutardır; vergi dilimi ilerledikçe yıl içinde değişebilir.

Asgari ücret, yasal olarak ödenebilecek en düşük ücrettir; 2026'da aylık brüt 33.030 TL'dir ve vergiden istisnadır.

SGK primi, emeklilik ve sağlık güvencesi için brüt ücret üzerinden ödenen zorunlu kesintidir; işçi payı %14'tür.

Kıdem tazminatı, en az 1 yıl çalışılan işten belirli koşullarla ayrılırken her yıl için ~1 brüt maaş (tavanla sınırlı) ödenen tutardır.

İhbar tazminatı, iş sözleşmesini bildirim süresine uymadan fesheden tarafın karşı tarafa ödediği tutardır.

İşsizlik ödeneği, kendi kusuru olmadan işsiz kalan sigortalıya son maaşının %40'ı oranında (tavanlı) yapılan ödemedir.

Haftalık 45 saati aşan çalışma fazla mesaidir ve saat ücreti %50 zamlı ödenir; tatil çalışmaları daha yüksektir.

En az 1 yıl kıdemi olan işçinin yıllık izin hakkı kıdeme göre 14, 20 veya 26 iş günüdür; kullanılmayan izin fesihte ödenir.

Gelir vergisi artan oranlıdır: kazanç yıl içinde kümülatif olarak dilimleri doldurdukça %15'ten %40'a kadar yükselir.

Damga vergisi; sözleşme, maaş bordrosu gibi belgeler üzerinden alınan vergidir; ücretlerde oran binde 7,59'dur.

Enflasyon, fiyatlar genel düzeyinin sürekli artması, yani paranın satın alma gücünün düşmesidir.

TÜFE, hanehalkının tükettiği mal ve hizmet sepetinin fiyat değişimini ölçen resmi enflasyon göstergesidir.

ÜFE, üreticilerin satış fiyatlarındaki değişimi ölçer; tüketiciye gecikmeli yansıyan "maliyet enflasyonunun" öncü göstergesidir.

BIST 100, Borsa İstanbul'da işlem gören en büyük 100 şirketin performansını ölçen ana endekstir.

Döviz kuru, bir yabancı para biriminin TL karşılığıdır; alış-satış farkına makas (spread) denir.

Gram altın, 1 gram 24 ayar (has) altının TL fiyatıdır; ons fiyatı ve dolar kurunun çarpımından türetilir.

Ons, uluslararası piyasada altının işlem gördüğü birimdir; 1 troy ons = 31,1035 gramdır ve dolarla fiyatlanır.

Çeyrek altın, yaklaşık 1,60 gram saf altın içeren 22 ayar ziynet altınıdır; fiyatı gram altına işçilik eklenerek oluşur.

Brent, Kuzey Denizi kaynaklı ham petrolün varil fiyatıdır ve dünyada en yaygın kullanılan petrol referansıdır.

Temettü, şirketin dönem kârından ortaklarına dağıttığı paydır; hisse yatırımcısının fiyat artışı dışındaki getirisidir.

Çeşitlendirme, birikimi farklı varlıklara (mevduat, döviz, altın, hisse) dağıtarak riski azaltma stratejisidir.

BES, devlet katkılı gönüllü emeklilik birikim sistemidir; katkı payının %30'u kadar devlet katkısı verilir.

Devlet katkısı, BES'e ödenen her katkı payının %30'u kadar devletin hesabınıza eklediği tutardır.